Procedury postępowania nauczycieli w sytuacjach zagrożenia bezpieczeństwa uczniów i metod współpracy szkół z policją

 

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 stycznia 2003 r. w sprawie szczegółowych form działalności wychowawczej i zapobiegawczej wśród dzieci i młodzieży zagrożonych uzależnieniem, każda szkoła jest zobligowana do posiadania schematu postępowania, umożliwiającego sprawne oraz bezpieczne radzenie sobie w sytuacjach kryzysowych. W myśl tego dokumentu szkoły i placówki podejmują działania interwencyjne polegające na powiadomieniu rodziców i policji w sytuacjach kryzysowych, w szczególności, gdy dzieci i młodzież używają, posiadają lub rozprowadzają środki odurzające.

 

W różnych sytuacjach potrzebna jest współpraca z policją, sądem rodzinnym oraz lokalnymi instytucjami pomocowymi.

 

Podstawowym aktem prawnym regulującym zasady postępowania policji z nieletnimi sprawcami czynów karalnych jest Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich.

Policja zgodnie z art. 37 ustawy, w wypadkach nie cierpiących zwłoki zbiera i utrwala dowody czynów karalnych, w razie potrzeby dokonuje ujęcia nieletniego, a także wykonuje czynności zlecone przez sędziego rodzinnego.

Dokumentem wewnętrznym uściślającym te zasady jest Zarządzenie nr 590 Komendanta Głównego Policji z dnia 24 października 2003 r. w sprawie metod i form wykonywania zadań przez policjantów  w zakresie przeciwdziałania demoralizacji i przestępczości nieletnich.

 

Procedury

 

  1. Używanie alkoholu lub innych środków w celu wprowadzenia się w stan odurzenia
  2. Na terenie szkoły znajduje się uczeń będący pod wpływem alkoholu lub narkotyków
  3. Nauczyciel znajduje na terenie szkoły substancję przypominającą wyglądem narkotyk
  4. Uczeń posiada przy sobie substancję przypominającą narkotyk
  5. Popełnienie czynu karalnego przez ucznia, który nie ukończył 17 lat
  6. Uczeń stał się ofiarą czynu karalnego
  7. Metody współpracy szkoły z policją
  8. Podstawy prawne

 

  1. Używanie alkoholu lub innych środków w celu wprowadzenia się w stan odurzenia

 

Działania interwencyjne w przypadku uzyskania informacji, że uczeń, który nie ukończył 18 lat, używa alkoholu lub innych środków w celu wprowadzenia się w stan odurzenia, uprawia nierząd, bądź przejawia inne zachowania świadczące o demoralizacji, nauczyciel powinien podjąć następujące kroki:

 

Przekazać uzyskaną informację wychowawcy klasy.

  • Wychowawca informuje o fakcie pedagoga/psychologa szkolnego i dyrektora szkoły.
  • Wychowawca wzywa do szkoły rodziców (prawnych opiekunów) ucznia i przekazuje im uzyskaną informację. Przeprowadza rozmowę z rodzicami oraz z uczniem, w ich obecności. W przypadku potwierdzenia informacji, zobowiązuje ucznia do zaniechania negatywnego postępowania, rodziców zaś bezwzględnie do szczególnego nadzoru nad dzieckiem. W toku interwencji profilaktycznej może zaproponować rodzicom skierowanie dziecka do specjalistycznej placówki i udział dziecka w programie terapeutycznym.
  • Jeżeli rodzice odmawiają współpracy lub nie stawiają się do szkoły, a nadal z wiarygodnych źródeł napływają informacje o przejawach demoralizacji ich dziecka, dyrektor szkoły pisemnie powiadamia o zaistniałej sytuacji sąd rodzinny lub policję (specjalistę ds. nieletnich).
  • Podobnie, w sytuacji, gdy szkoła wykorzysta wszystkie dostępne jej środki oddziaływań wychowawczych (rozmowa z rodzicami, ostrzeżenie ucznia, spotkania z pedagogiem, psychologiem, itp.), a ich zastosowanie nie przynosi oczekiwanych rezultatów, dyrektor szkoły powiadamia sąd rodzinny lub policję. Dalszy tok postępowania leży w kompetencji tych instytucji.
  • Jeżeli zachowania świadczące o demoralizacji przejawia uczeń, który ukończył 18 lat, a nie jest to udział w działalności grup przestępczych czy popełnienie przestępstwa, to postępowanie nauczyciela powinno być określone przez wewnętrzny regulamin szkoły.
  • W przypadku uzyskania informacji o popełnieniu przez ucznia, który ukończył 17 lat, przestępstwa ściganego z urzędu lub jego udziału w działalności grup przestępczych, zgodnie z art. 304 § 2 kodeksu postępowania karnego, dyrektor szkoły jako przedstawiciel instytucji jest obowiązany niezwłocznie zawiadomić o tym prokuratora lub policję.

 

  1. Na terenie szkoły znajduje się uczeń będący pod wpływem alkoholu lub narkotyków

 

W przypadku, gdy nauczyciel podejrzewa, że na terenie szkoły znajduje się uczeń będący pod wpływem alkoholu lub narkotyków powinien podjąć następujące kroki:

  • Powiadamia o swoich przypuszczeniach wychowawcę klasy.
  • Odizolowuje ucznia od reszty klasy, ale ze względów bezpieczeństwa nie pozostawia go samego; stwarza warunki, w których nie będzie zagrożone jego życie ani zdrowie.
  • Wzywa lekarza w celu stwierdzenia stanu trzeźwości lub odurzenia, ewentualnie udzielenia pomocy medycznej.
  • Zawiadamia o tym fakcie dyrektora szkoły oraz rodziców/opiekunów, których zobowiązuje do niezwłocznego odebrania ucznia ze szkoły. Gdy rodzice/opiekunowie odmówią odebrania dziecka, o pozostaniu ucznia w szkole, czy przewiezieniu do placówki służby zdrowia albo przekazaniu go do dyspozycji funkcjonariuszom policji - decyduje lekarz, po ustaleniu aktualnego stanu zdrowia ucznia  i w porozumieniu z dyrektorem szkoły/placówki.
  • Dyrektor szkoły zawiadamia najbliższą jednostkę policji, gdy rodzice ucznia będącego pod wpływem alkoholu - odmawiają przyjścia do szkoły, a jest on agresywny, bądź swoim zachowaniem daje powód do zgorszenia albo zagraża życiu lub zdrowiu innych osób.
  • W przypadku stwierdzenia stanu nietrzeźwości policja ma możliwość przewiezienia ucznia do izby wytrzeźwień albo do policyjnych pomieszczeń dla osób zatrzymanych - na czas niezbędny do wytrzeźwienia (maksymalnie do 24 godzin). O fakcie umieszczenia zawiadamia się rodziców/opiekunów oraz sąd rodzinny, jeśli uczeń nie ukończył 18 lat.
  • Jeżeli powtarzają się przypadki, w których uczeń (przed ukończeniem 18 lat) znajduje się pod wpływem alkoholu lub narkotyków na terenie szkoły, to dyrektor szkoły ma obowiązek powiadomienia o tym policji (specjalisty ds. nieletnich) lub sądu rodzinnego.
  • Spożywanie alkoholu na terenie szkoły przez ucznia, który ukończył 17 lat, stanowi wykroczenie z art. 431 ust. 1 Ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Należy o tym fakcie powiadomić policję. Dalszy tok postępowania leży w kompetencji tej instytucji.

 

  1. Nauczyciel znajduje na terenie szkoły substancję przypominającą wyglądem narkotyk

 

W przypadku, gdy nauczyciel znajduje na terenie szkoły substancję przypominającą wyglądem narkotyk powinien podjąć następujące kroki:

  • Nauczyciel zachowując środki ostrożności zabezpiecza substancję przed dostępem do niej osób niepowołanych oraz ewentualnym jej zniszczeniem do czasu przyjazdu policji, próbuje (o ile to jest możliwe w zakresie działań pedagogicznych) ustalić, do kogo znaleziona substancja należy.
  • Powiadamia o zaistniałym zdarzeniu dyrektora szkoły, który wzywa policję.
  • Po przyjeździe policji niezwłocznie przekazuje zabezpieczoną substancję i przekazuje informacje dotyczące szczegółów zdarzenia.

 

  1. Uczeń posiada przy sobie substancję przypominającą narkotyk

 

W przypadku, gdy nauczyciel podejrzewa, że uczeń posiada przy sobie substancję przypominającą narkotyk, powinien podjąć następujące kroki:

  • Nauczyciel w obecności innej osoby (wychowawca, pedagog, dyrektor, itp.) ma prawo żądać, aby uczeń przekazał mu tę substancję, pokazał zawartość torby szkolnej oraz kieszeni (we własnej odzieży), ew. innych przedmiotów budzących podejrzenie co do ich związku z poszukiwaną substancją. Nauczyciel nie ma prawa samodzielnie wykonać czynności przeszukania odzieży ani teczki ucznia - jest to czynność zastrzeżona wyłącznie dla policji.
  • O swoich spostrzeżeniach powiadamia dyrektora szkoły oraz rodziców/opiekunów ucznia i wzywa ich do natychmiastowego stawiennictwa.
  • W przypadku, gdy uczeń, mimo wezwania, odmawia przekazania nauczycielowi substancji i pokazania zawartości teczki, dyrektor szkoły wzywa policję, która przeszukuje odzież i przedmioty należące do ucznia oraz zabezpiecza znalezioną substancję i zabiera ją do ekspertyzy.
  • Jeżeli uczeń wyda substancję dobrowolnie, nauczyciel, po odpowiednim zabezpieczeniu, zobowiązany jest bezzwłocznie przekazać ją do jednostki policji. Wcześniej próbuje ustalić, w jaki sposób i od kogo, uczeń nabył substancję. Całe zdarzenie nauczyciel dokumentuje, sporządzając możliwie dokładną notatkę z ustaleń wraz ze swoimi spostrzeżeniami.

 

UWAGA: Zgodnie z przepisami ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii – w Polsce karalne jest:

  • posiadanie każdej ilości środków odurzających lub substancji psychotropowych;
  • wprowadzanie do obrotu środków odurzających;
  • udzielanie innej osobie, ułatwianie lub umożliwianie ich użycia oraz nakłanianie do użycia;
  • wytwarzanie i przetwarzanie środków odurzających.

 

Każde z wymienionych zachowań jest czynem karalnym w rozumieniu przepisów ustawy  o postępowaniu w sprawach nieletnich, jeśli sprawcą jest uczeń, który ukończył 13 lat a nie ukończył 17 lat.

 

Z przestępstwem mamy do czynienia, jeżeli któryś z wymienionych czynów popełni uczeń, po ukończeniu 17 lat. W takiej sytuacji mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego. Jeżeli przestępstwo ma miejsce na terenie szkoły, należy wezwać policję.

 

  1. Popełnienie czynu karalnego przez ucznia, który nie ukończył 17 lat

 

W każdym przypadku popełnienia czynu karalnego przez ucznia, który nie ukończył 17 lat należy zawiadomić policję lub sąd rodzinny, a w przypadku popełnienia przestępstwa przez ucznia, który ukończył 17 rok życia prokuratora lub policję (art. 4 Upn i art. 304 Kpk).

Postępowanie wobec ucznia - sprawcy czynu karalnego lub przestępstwa:

  • niezwłoczne powiadomienie dyrektora szkoły,
  • ustalenie okoliczności czynu i ewentualnych świadków zdarzenia,
  • przekazanie sprawcy (o ile jest znany i przebywa na terenie szkoły) dyrektorowi szkoły, lub pedagogowi szkolnemu pod opiekę,
  • powiadomienie rodziców ucznia-sprawcy,
  • niezwłoczne powiadomienie policji w przypadku, gdy sprawa jest poważna (rozbój, uszkodzenie ciała, itp.), lub sprawca nie jest uczniem szkoły i jego tożsamość nie jest nikomu znana,
  • zabezpieczenie ewentualnych dowodów przestępstwa lub przedmiotów pochodzących z przestępstwa i przekazanie ich policji (np. sprawca rozboju na terenie szkoły używa noża i uciekając porzuca go lub porzuca jakiś przedmiot pochodzący z kradzieży).

 

  1. Uczeń stał się ofiarą czynu karalnego

 

Postępowanie nauczyciela wobec ucznia, który stał się ofiarą czynu karalnego:

  • udzielenia pierwszej pomocy (przedmedycznej), bądź zapewnienia jej udzielenia poprzez wezwanie lekarza w przypadku, kiedy ofiara doznała obrażeń,
  • niezwłoczne powiadomienie dyrektora szkoły,
  • powiadomienie rodziców ucznia,
  • niezwłoczne wezwanie policji w przypadku, kiedy istnieje konieczność profesjonalnego zabezpieczenia śladów przestępstwa, ustalenia okoliczności i ewentualnych świadków zdarzenia. W przypadku znalezienia na terenie szkoły broni, materiałów wybuchowych, innych niebezpiecznych substancji lub przedmiotów, należy zapewnić bezpieczeństwo przebywającym na terenie szkoły osobom, uniemożliwić dostęp osób postronnych do tych przedmiotów i wezwać policję - tel. 997 lub 112.

 

  1. Metody współpracy szkoły z policją

 

W ramach długofalowej pracy profilaktyczno – wychowawczej szkoła i policja utrzymują stałą, bieżącą współpracę w zakresie profilaktyki zagrożeń. Koordynatorami współpracy powinni być: pedagog/psycholog szkolny oraz specjalista ds. nieletnich i patologii właściwej jednostki policji. Do współpracy ze szkołą zobowiązany jest także dzielnicowy, w rejonie którego znajduje się szkoła/placówka.

Pracownicy szkoły wyznaczeni do współpracy z policją, specjaliści ds. nieletnich i patologii oraz dzielnicowi powinni wspólnie ustalić wzajemnie zasady kontaktu, by móc na bieżąco wymieniać informacje i rozwiązywać problemy związane z bezpieczeństwem i dobrem uczniów. W ramach współpracy policji ze szkołą organizuje się:

  • spotkania pedagogów szkolnych, nauczycieli, dyrektorów szkół z zaproszonymi specjalistami ds. nieletnich i patologii, podejmujące tematykę zagrożeń przestępczością oraz demoralizacją dzieci i młodzieży w środowisku lokalnym,
  • spotkania tematyczne młodzieży szkolnej z udziałem policjantów m.in. na temat odpowiedzialności nieletnich za popełniane czyny karalne, prawnych aspektów narkomanii, wychowania w trzeźwości itp. oraz z młodszymi uczniami, na temat zasad bezpieczeństwa, zachowań ryzykownych oraz sposobów unikania zagrożeń,
  • informowanie policji o zdarzeniach na terenie szkoły wypełniających znamiona przestępstwa, stanowiących zagrożenie dla życia i zdrowia uczniów oraz przejawach demoralizacji dzieci i młodzieży,
  • udzielanie przez policję pomocy szkole w rozwiązywaniu trudnych, mogących mieć podłoże przestępcze problemów, które zaistniały na terenie szkoły,
  • wspólny - szkoły i policji - udział w lokalnych programach profilaktycznych związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom oraz zapobieganiem demoralizacji i przestępczości nieletnich.

 

UWAGA:

Policja powinna być wzywana do szkoły w sytuacjach, o których mowa w „Procedurach (...)" albo gdy wyczerpane zostaną środki możliwe do zastosowania przez szkołę w określonej sytuacji, w których obecność policji jest konieczna. Każda, dotycząca uczniów wizyta policjanta w szkole, powinna być wcześniej zasygnalizowana dyrektorowi lub uzgodniona z innym pracownikiem szkoły.

 

  1. Podstawy prawne stosowanych procedur

 

1) Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich /Dz. U. z 1982 r. Nr 35 poz.228 z p. zm. - tekst jednolity Dz. z 2002r. Nr 11 poz.109 z późn. zm./ raz przepisy wykonawcze w związku z ustawą/.

2) Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi /Dz. U. Nr 35, poz.230 z p. zm./

3) Ustawa z dnia 24 kwietnia 1997 r. o przeciwdziałaniu narkomanii /Dz. U. z 2003 r. Nr 24, poz. 198/.

4) Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji /Dz. U. Nr 30 poz. 179 z późn. zm./

5) Zarządzenie Nr 15/97 Komendanta Głównego Policji z dnia 16 czerwca 1997 r. w sprawie form i metod działań policji w zakresie zapobiegania i zwalczania demoralizacji i przestępczości nieletnich.

6) Ustawa z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty /Dz. U. z 1996 r. Nr 67, poz. 329 z późn. zm./

7) Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i sportu z dnia 31 stycznia 2003 r. w sprawie szczegółowych form działalności wychowawczej i zapobiegawczej wśród dzieci i młodzieży zagrożonych uzależnieniem /Dz. U. Nr 26, poz.226/.

PROCEDURY POSTĘPOWANIA NAUCZYCIELI W INNYCH SYTUACJACH KRYZYSOWYCH, ZAGRAŻAJĄCYCH BEZPIECZEŃSTWU UCZNIA

 

Zachowania agresywne uczniów

 

Przykłady:

 

  • bójki,
  • stworzenie zagrożenia dla życia lub zdrowia (posiadanie niebezpiecznych przedmiotów: środki pirotechniczne, łańcuchy, noże, zapalniczki, kije itp.; używanie ognia),
  • wulgarne zachowanie, lekceważący i arogancki stosunek do uczniów i pracowników,
  • wymuszanie, zastraszanie, podżeganie do bójek, wyzywanie,
  • dewastowanie mienia szkolnego lub cudzej własności.

 Działania nauczyciela:

 zdecydowanie przerwać zachowanie i rozdzielić strony,

  • ustawić granice, nie dopuszczając do agresji wobec interweniującego,
  • odnotować zdarzenie w dzienniku,
  • poinformować wychowawcę, w drugiej kolejności pedagoga/psychologa; ocenić konieczność powiadomienia dyrekcji, rodziców, policji,
  • podjąć mediację (w sytuacji trudnej przejmuje ją pedagog/psycholog),
  • w razie potrzeby skonsultować sprawę z poradnią (pedagog),
  • nawiązać współpracę z wyspecjalizowanymi placówkami,
  • zastosować konsekwencje zgodne ze statutem szkoły.

 

Agresywne zachowanie pracownika szkoły wobec ucznia:

 W przypadku: wyzwisk, szarpania, uderzenia, niszczenia lub zabrania mienia (z wyjątkiem przedmiotów niedozwolonych).

 

Działania:

 

  • dyrektor przeprowadza rozmowę wyjaśniającą z osobą podejrzaną (na wniosek ucznia, pracownika lub rodzica),
  • jeśli zarzuty się potwierdzą — dyrektor wdraża odpowiednie środki dyscyplinarne.

 

Posiadanie przedmiotów niedozwolonych

 

Działania:

 

  • nakłonić ucznia do oddania przedmiotu; jeśli odmawia, poinformować o obowiązku oddania; w razie dalszej odmowy wezwać policję,
  • powiadomić wychowawcę, rodziców, dyrekcję oraz ewentualnie kuratora i policję,
  • zastosować konsekwencje zgodne z WSO i statutem.

 

Zachowania uniemożliwiające prowadzenie lekcji

 

Przykłady: wulgaryzmy, brak reakcji na polecenia, chodzenie po klasie, zakłócanie lekcji.

 

Działania:

 

  • upomnieć słownie,
  • wpisać uwagę do dziennika GPE,
  • powiadomić wychowawcę klasy,
  • skontaktować się z rodzicami (opiekunami), przekazać informację z uwagi, oraz ewentualnie z kuratorem,
  • w razie braku poprawy powiadomić pedagoga/psychologa/dyrekcję,
  • w porozumieniu z wychowawcą wprowadzić systematyczne spotkania z pedagogiem/psychologiem,
  • wyciągnąć konsekwencje zgodne ze statutem.

 

Naruszenie nietykalności osobistej nauczyciela lub pracownika

 

Przykłady: obelgi, groźby, opluwanie, rzucanie przedmiotami, agresja fizyczna, kradzież rzeczy pracownika, znęcanie się psychiczne.

 

Działania:

 

  • powiadomić wychowawcę, pedagoga/psychologa, dyrekcję, rodziców i ewentualnie kuratora,
  • odnotować sytuację w dzienniku,
  • powiadomić policję i sąd rodzinny,
  • zastosować konsekwencje zgodne ze statutem.

 

Dewastacja mienia szkolnego lub cudzej własności

 

Działania:

 

  • interweniować i powstrzymać sprawców,
  • sporządzić notatkę służbową (2 egz.: dla pedagoga i wychowawcy),
  • jeśli sprawcy nie są znani — przeprowadzić rozmowy z osobami obecnymi na miejscu zdarzenia,
  • wezwać rodziców,
  • wezwać policję w przypadku szkody znacznej wartości,
  • zastosować konsekwencje zgodne ze statutem.

 

Podejrzenie molestowania seksualnego dziecka

 

Działania nauczyciela:

 

  • zgłosić niepokojące objawy lub przypuszczenia psychologowi/pedagogowi szkolnemu,
  • dalsze działania podejmują pedagog/psycholog w uzgodnieniu z dyrekcją.

 

Dziecko z oznakami przemocy domowej

 

Działania:

 

  • nauczyciel wyjaśnia okoliczności we współpracy z pedagogiem/psychologiem i dyrekcją,
  • po potwierdzeniu podejrzeń pedagog powiadamia odpowiednie organy (policja, prokuratura, sąd rodzinny).

 

Incydenty zdrowotne, nagłe stany somatyczne

 

Rodzic jest zobowiązany poinformować szkołę o chorobie dziecka i możliwych atakach.

 

W przypadku nieobecności pielęgniarki nauczyciel:

 

  • udziela pierwszej pomocy w zakresie swoich możliwości,
  • wyznacza osobę do powiadomienia służb lub opiekunów,
  • informuje dyrekcję,
  • sporządza notatkę,
  • w razie potrzeby korzysta z apteczki.

 

Obcy na terenie szkoły stwarzający zagrożenie

 

Przykłady: osoba o zachowaniach seksualnych, osoba chora psychicznie w stanie zagrażającym, agresywny rodzic, dealer narkotyków.

 

Działania:

 

  • obserwator powiadamia dyrektora lub sekretariat,
  • sekretariat/dyrektor wzywa odpowiednie służby.

 

Uczeń jako ofiara czynu karalnego

 

Działania:

 

  • udzielić pierwszej pomocy lub wezwać pomoc,
  • powiadomić dyrektora szkoły,
  • powiadomić rodziców,
  • niezwłocznie wezwać policję (zabezpieczenie śladów, ustalenia),
  • sporządzić notatkę.

 

Odbiór ucznia przez osobę w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środków odurzających

 

Działania:

 

  • poinformować osobę odbierającą o konsekwencjach i wezwać innego opiekuna,
  • niezwłocznie poinformować dyrektora,
  • sporządzić notatkę,
  • jeśli brak innego opiekuna lub rodzic zaprzecza — wezwać policję w celu potwierdzenia stanu i zapewnienia opieki dziecku.

 

Wagary – procedura

 

  1. Monitorowanie i dokumentacja: Wychowawca monitoruje frekwencję; nauczyciele zgłaszają niepokojące nieobecności. Wszystkie działania dokumentowane.

 

  1. Kontakt z rodzicami: Wychowawca kontaktuje się telefonicznie. W razie braku skutku wysyła pisemne wezwanie do szkoły.

 

  1. Spotkanie z rodzicami: W przypadku notorycznych wagarów rodzice są wzywani na rozmowę w szkole.

 

  1. Działania wychowawcze: Pedagog prowadzi działania profilaktyczne, a z uczniem — indywidualne lub grupowe.

 

  1. Konsekwencje statutowe: Uczeń może otrzymać naganę lub inne kary przewidziane w statucie.

 

  1. Wsparcie instytucji zewnętrznych: W przypadku braku poprawy dyrektor informuje rodziców o konsekwencjach prawnych i może:

 

  • zwrócić się do organu gminy o nałożenie grzywny,
  • wystąpić do sądu rodzinnego z wnioskiem o wszczęcie postępowania opiekuńczego.

 

  1. Konsekwencje prawne: rodzicom grozi grzywna za niewypełnianie obowiązku szkolnego dziecka a sąd rodzinny może wydać odpowiednie postanowienia wychowawcze lub opiekuńcze.

 

 

pliki do pobrania